A bilingual biographical portrait

Ömer Lütfi Kutay (Hacı Bey)

1 July 1877 – 27 October 1973 · Mersin Belediye Başkanı · Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Reisi

i.Editor's Introduction

Ömer Lütfi Kutay — known throughout Mersin as Hacı Bey or Hacı Ömer Bey — was a Mersinli notable whose long life crossed three Turkish epochs. Born in the late Ottoman Empire under Sultan Abdülhamid II, he served as Mersin Belediye Başkanı in two terms (the first beginning in 1908) and as President of the Mersin Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti during the National Struggle of 1919–1922, when he helped finance and organize the resistance against the French occupation of Cilicia. After the Republic was founded he turned to agricultural development. In January 1925 he hosted Mustafa Kemal Atatürk at his Mersin Ziraat Odası luncheon and guided the President to the lands at Tekir, near Silifke, that Atatürk would purchase six months later and develop into the Gazi Çiftliği — the model citrus farm he eventually donated to the Turkish state. Hacı Bey lived to ninety-six, dying in Mersin in October 1973.

This page presents Hacı Bey's life through the cornerstone biographical source on him: the essay by Gündüz Artan, originally published in the İçel Sanat Kulübü Bülteni in January 2002. Artan was a respected Mersin local historian and a friend of the Kutay family; he died several years ago. The Turkish text below is preserved verbatim from his original; the English version that follows is a translation by TurkishPress, lightly edited for clarity.

One small reconciliation. Artan's article gives the lifespan as 1870–1973; the official e-Devlet civil-registration record gives 1 July 1877 – 27 October 1973. This page uses the e-Devlet dates as canonical in the metadata and heading above, while preserving Artan's wording exactly in the Turkish text. A short editorial note further down explains the discrepancy.

[Photograph to be added]
Ömer Lütfi Kutay (Hacı Bey) with Mustafa Kemal Atatürk
From the Kutay family archive.

How to read this page. The Turkish text below is Artan's, preserved exactly as he wrote it, with his original footnote numbering. The English version that follows is a translation by TurkishPress, lightly edited for clarity — long Turkish run-on sentences split into clean English ones, dense paragraphs reorganized, dialogue rendered with quotation marks and clear attribution. No factual content has been added or removed.

Türkçe — Original

Ömer Lütfi Kutay (Hacı Bey) — Gündüz Artan

İçel Sanat Kulübü Bülteni, Ocak 2002.

Mersin Müdafaa-i Hukuk Başkanı
ÖMER LÜTFİ KUTAY (HACI BEY) (1870 – 1973)

Ömer Lütfi Bey, 1870 yılında Bekirde köyünde doğmuştur. Babası Bekirde köyünde Keloğullarından Hacı Yakup Ağa, Mersin'de de geniş araziye sahip, hayırsever bir zengindir. Yoğurt Pazarı ve çevresindeki çok sayıda bina ve arsaya sahip olan Hacı Yakup Ağa, 1900 yılında yapımına başlanan, parasızlık nedeniyle 1908 yılında yarıda kalan Yeni Camii'nin tamamlanması için para yardımında bulunmuştur. İşgal döneminde ilerlemiş yaşı nedeniyle Kuvayı Milliye'ye katılamayan Hacı Yakup Ağa'nın, Fransızların İçme Savaşından önceki hazırlıklarını Müfreze kumandanlarına duyurmak, para ve yiyecek yardımında bulunmak gibi yararlı hizmetleri olmuştur.

Ömer Lütfi Bey, Mersin'de iyi bir öğrenim görmüş, Müftü Camisi yanındaki Hamidiye medresesinde Müftü Emin Efendi'nin öğrencisi olmuştur. 1891 yılında, Hacı Yusuf Ağa'nın torunu Habibe Hanım ile evlenen ve Mersin'e yerleşen Ömer Lütfi Bey'in üç çocuğu olmuştur. Mediha (Y. Ziya Eraydın ile evlendi, 1970'de öldü), Enver (öğrenime gittiği Paris'te 1928'de öldü), Fevzi (Ziraat Mühendisi, öğrenim gördüğü Almanya'da evlendi, 1953'de öldü. Eşi Fevziye H.) kendisinden önce vefat etmişlerdir. Yoğurt Pazarı yanındaki evinde (şimdi Yeni Karamürsel mağazası yeri) oturan Hacı Bey, üç evlilik daha yapmıştır. (Son eşi Nebahat Hanımla 1964'te evlenmişti).

1908 yılında Mersin Belediye Başkanı Ömer Lütfi Beydir.1 İkinci Meşrutiyetin hareketli yıllarında, hızla gelişmekte olan Mersin'in belediye hizmetlerini, banka ve tüccarlardan sağladığı kredilerle sürdürmüştür.

Yapımı sürmekte olan Hicaz demiryolu için yüz altın lira yardım eden Ömer Lütfi Bey'e Padişah Abdülhamit tarafından "Bey" ünvanı verilmiştir. Bundan sonra Hacı Bey olarak tanınmıştır.2 Adana Vilayeti Genel Meclisinde Mersin azalığı, Belediye Başkanı, Mutasarrıf, Kaymakam gibi görevlerde bulunmuş. Milli Mücadelede hizmet etmiş Müdafaa-i Hukuk Başkanlığı yapmıştır: Zengin, hayırsever bir kişi olan Hacı Bey, babasından kalan araziden bir çoğunu hayır işlerine bağışlamıştır. Yoğurt Pazarı'nı Pazar yeri olarak kullanılması için Belediye'ye vermesi; 1907 yılında yapımına başlanan Mersin Memleket Hastanesi'nin (Devlet Hastanesi) 5 dönüm arsasını bağışlaması demir bahçe kapısını yaptırması bunlardan bir kaçıdır.3 Mersin'in işgal döneminde Hacı Bey'in yaptıklarından bazılarını belirtmek gereklidir. İşgal ilk günlerinde Guvernör Anfre'nin isteği üzerine (halkı bölmek, birbirine düşman etmek, vaatlerle oyalayıp kendilerine bağlamak için) cemaat yardımlaşma dernekleri kurulmuştur. Türklerin Müftü Abdullah Sıddık Efendi başkanlığında kurduğu İslam Hayır Cemiyetinin üyeleri arasında Hacı Bey de vardır ve Guvernör ile ilişkiler konusunda görevlendirilmiştir. Tece Baskını sonrasında Yeniköy faciası kurbanlarının 25 Şubat 1919 günü Mersin'deki cenaze töreninde, işgal altındaki halkımızın, iş yerlerini kapatarak, köylerden koşup gelerek acı ve üzüntü içinde fakat kin, nefret ve öç alma duygularıyla, kurtuluş mücadelesi heyecanını güçlendirmekte cemiyetin önemli katkısı olmuştur.4 Bu cinayeti yapan eşkiyanın takibine ve Başnalardaki çatışmaya katılmıştır. Guvernör Anfre, Hükümet binasına Fransız bayrağı çektirmek istiyordu. Önce Türklerin tepkisini anlamak için söylentisi yayılınca daire amirleri, durumu Türk İslam Cemiyeti yöneticilerine duyurmuşlardır. Mutasarrıf vekilinin Guvernörl e itirazı sırasında cemiyet temsilcisi Hacı Bey, "Fransızların Mersin'de misafir olduklarını, hükümet konağına Türk bayrağının çekilmemesine ses çıkarmıyorlarsa bunun asayişi bozmamak için olduğunu, yoksa Türklerin bayrakları uğruna kanlarını son damlasına kadar akıtmaktan kaçınmayacaklarını" sert bir şekilde söylemiştir. İngiliz İşgal Kuvvetleri Kumandanlığının da müdahalesiyle Guvernör isteğinden vazgeçmişti.5 (Guvernör, giriş kapısı üstündeki makam odası Meclis salonunun penceresinden büyük boyda Fransız bayrağı sarkıtmış, Türk memurlar arka kapıdan girip çıkmaya başlamışlardır).

Köylerde soygun yapan bir çetenin bir bölümü yakalanmıştı. Çete başı Sait, ifadesinde "Mersin'in ileri gelenlerinden Hacı Bey tarafından Ermenilere saldırmak için teşvik edilerek silahlandırıldıklarını söylemişti. Hacı Bey'i çok iyi tanıdığını belirtmesine karşın, karşısına getirilen Hacı Bey'i tanıyamaması üzerine bu iftirayı düzenleyen Vanlı Şemseddin yakalanmıştı.6

Çukurova'nın geleceğini saptamak için işgal kuvvetleri tarafından yapılacak halk oylaması için cemaatlerin yardım cemiyetleri temsilcilerini makamında toplayan Guvernör Anfre, kendilerine oy verilmesi dileğini öteki cemiyet temsilcilerinin onayladıkları sırada söz alan Hacı Bey, "Mersin'de çoğunluğun Türklerde olduğunu, köylerde ise Türkten başka bir kişi bulunmadığını sert bir dille ve ayaklarını yere vurarak söyleyince Guvernör onu salondan çıkarmıştır.7

Fedai Müfrezeler Kumandanı Emin Resa-Arslan'ın çağrısı üzerine 1 Mayıs 1920 günü Çevlik Köyünde yapılan toplantıda, Çavuşlu köyünden Hıdır oğlu Ali Efendi başkanlığında Mersin Müdafaa-i Hukuk Heyeti kuruldu. Hacı Bey'in katılması üzerine yeniden seçim yapılması için (20 günlük ateşkes sırasında) 1 Haziran 1920 günü, köy temsilcilerinin Emirler-Başnalar arasında Kabaağaç mevkiindeki toplantısında Hacı Bey başkanlığında yeni heyet seçildi. Heyet 20 Haziran'da Erçel'e taşındı.8

Fedai Müfrezeler Kumandanı Emin Resa-Arslan, 1920 yılı ortalarında Müdafaai Hukuk Mersin Heyeti (ilk başkanı) Hıdır oğlu Ali Efendi'yi ve o sıradaki başkan Hacı Bey'i düşman kuvvetlerine iaşe vermekle suçlamış ve onların öldürülmesini emretmişti. Durum Gözne' de bulunan Adana Sağ Cenah Mıntıka Kumandanı Kaymakam Şemsettin (Salur) Bey'e duyurulmuş ve Emin Arslan 14 Temmuz 1920 günü Belen Teşkilatına nakledilmiştir. Yolda köylerden zorla binek, mekkare beygiri, kab, yiyecek, içecek, dokuma aldığı Müdafaa-i Hukuk Heyeti Başkanı Hacı Bey tarafından 41. Tümen kumandanlığına bildirilince Emin Arslan, Karaman'da tutuklanmış; Pozantı'da 41. Fırka Harb Divanında yargılanmış ve beraat etmiştir.9

5 Ağustos 1920′ de toplanan Pozantı Kongresinde alınan karara göre Mersin Sancağı (kaymakamlık) merkezi Erçel, Kaymakam Vekili olarak (Mersin Belediyesi eski başkanlarından) Ömer Lütfi Bey atanmıştır. İki görevi de sürdüren Ömer Lütfi Bey, cephelere giderek mücahitlerin ihtiyaçlarını karşılamış, Mersin'den göç edenleri uygun yerlere yerleştirmiştir.10 22 Ekim 1920 günü Karadirlik savaşında müfrezelerin derlenip toparlanması sırasında bozularak geri çekilen Mut bölüğünün tekrar cepheye gönderilmesinde Ömer Lütfi Bey'in gayreti çok önemlidir. 1 Aralık 1920 günü Emirler Savaşına, yanındaki jandarmalarla birlikte katılmıştır.11

Daha sonra Mersin Sancağı Gözne'ye taşınmış ve 1 Kasım 1921 'de Mersin Kaymakamlığına Pozantı'dan naklen Mutasarrıf Fahrettin Bey atanmıştır. 1 Aralık 1921 günü, Fransızların yönetimindeki hükümet dairelerinin Milli Hükümet memurlarına teslim edileceği bildirilince 30 Kasım 1921 sabahı Mutasarrıf Fahrettin Bey, daire amirleri, Ömer Lütfi Bey başkanlığındaki Müdafaa-i Hukuk Heyeti ve Müftü Abdullah Efendi Gözne'den atlara binerek ayrıldılar. Geceyi Çavuşlu'da geçiren heyet, yolları, meydanları dolduran halkın arasından geçerek Hükümet önüne geldi. Müftünün duasından sonra iki jandarma eşliğinde binaya giren Ömer Lütfi Bey, Guvernör tarafından karşılanmış ve balkondaki bayrak direğine Türk bayrağını çekmiştir.12 Mustafa Kemal Atatürk'ün kurtuluştan sonra Mersin ziyaretinde (17 Mart 1923) Müdafaa-i Hukuk Başkanı Hacı Bey, Yenice İstasyonunda karşılamadan itibaren Gazi'nin yanında yer almıştır.13

Hacı Bey, kurtuluştan sonra Tırmıl'da kurduğu çiftlikte tarımla uğraştı. Mustafa Kemal Atatürk'ün 1925 yılında eşiyle onbir gün konuk olduğu Mersin ziyaretinde Mersin Ziraat Odasının portakal bahçesinde şerefine verdiği öğle yemeğinde (25 Ocak Pazar), Oda Başkanı Hacı Bey, Gazi'nin satın almak istediği çiftlik konusunda öneride bulunmuştur.14 Kızı Mediha, 1. dönem Mersin milletvekili Çopurlu köyünden Yusuf Ziya (Eraydın) Bey'le evlenince Hacı Bey, damadı ile ticarete başlamıştır. 1926 yılında Hazineden satın aldığı, Mahmudiye Mahallesindeki pamuk, buz fabrikasını (eski Kokonaki fabrikası, kuruluşu 1903) ve çırçır, prese, un fabrikasını (eski Mıgırdıç-Zelviyan fabrikası, kuruluşu 1911) damadı ile birlikte çalıştırmışlardır. (İkinci Fabrikayı 1944 yılında Mustafa Güleç satın aldı).15

Ömer Lütfi Kutay 25 Ekim 1973'te Mersin'de ölmüştür.

İçel Sanat Kulübü Bülteni Ocak 2002'den alınmıştır.

Kaynaklar

  1. Develi, Şinasi: Dünden Bugüne Mersin, s. 114.
  2. Mutlu, Fikri: "Ömer Lütfi Kutay'ı Kaybettik," Kuvayı Milliye, sayı 159.
  3. Develi, Ş.: age., s. 121.
  4. Kurtuluş Savaşında İçel, s. 46.
  5. Age., s. 68.
  6. Age., s. 71.
  7. Age., s. 88.
  8. Age., s. [Artan'ın orijinalinde sayfa numarası boş bırakılmıştır].
  9. "İstiklal Savaşında Mersin'i Kurtarma Çabası," Kuvayı Milliye, sayı 55–135 (76 yazıdan oluşan dizi).
  10. Mutlu, F.: agy., s. 12.
  11. Develi, Ş.: age., s. 19, 106.
  12. Kuvayı Milliye: agy.
  13. "Öğle yemeğinden sonra Gazi ve yanındakiler Müdafaa-i Hukuk Cemiyetini ziyaret ettiler. Pazarlar Caddesindeki (şimdi Mücahitler Caddesi) iki katlı binanın (sonra Vali Konağı oldu) kapısında Cemiyet Başkanı tarafından karşılanan Gazi ve yanındakiler üst kattaki Başkanlık odasına çıktılar. Cemiyet ileri gelenleriyle hasbihal eden Gazi, bır ara Hacı Bey'e Bu bina kime aittir? diye sordu. Hacı Bey, bir Ruma ait olduğunu söyleyince Paşa, sinırlice;
    — Arkadaşlar, istasyondan hükümete gelinceye kadar yolun iki tarafındaki binaların kimlere alt olduğunu sordum, Ermeni, Musevi ve Rumlara ait olduğunu söylediniz. Bu adamlar bu binaları yaparken sizler ne yapıyordunuz?
    Odadakiler suskun önlerine bakarken karşılarında ayakta duran Mezitlili Hafız Emin Hoca yüksek sesle;
    — Paşam bizler Yemen'de, Balkanlarda askerlik yapıyor ve nöbet bekliyorduk, dedi.
    Gazi'nin yüz hatları değişti ve konuyu değiştirdiler. (Mutlu, Fikri: "Atatürk Mersin'de," Kuvayı Milliye, sa. 128.) Atatürk tüm Anadolu insanının ortak kaderini dile getiren bu cevabı, arkadaşlarına aktarırken "hayatta karşılığını bulamadığım sözlerden biri de bu olmuştu" demiştir.
  14. Artan, Gündüz: Atatürk Mersin'de, s. 31.
  15. Develi, Ş.: age., s. 177, 179.

English — TurkishPress Translation

Ömer Lütfi Kutay (Hacı Bey)

Translated and lightly edited for clarity by TurkishPress, from Gündüz Artan's article in the İçel Sanat Kulübü Bülteni, January 2002.

President of the Mersin Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
ÖMER LÜTFİ KUTAY (HACI BEY) (1870 – 1973)

Ömer Lütfi Bey was born in 1870 in the village of Bekirde. His father, Hacı Yakup Ağa of the Keloğulları family of Bekirde, was a wealthy and charitable landowner who also held extensive properties in Mersin. The owner of many buildings and plots around the Yoğurt Pazarı, Hacı Yakup Ağa contributed funds toward the completion of the Yeni Camii, whose construction had begun in 1900 and stalled in 1908 for lack of money. During the occupation period, his advanced age prevented him from joining the Kuvayı Milliye, but he rendered useful service: alerting the militia commanders to the French preparations before the Battle of İçme, and providing financial and food support.

Ömer Lütfi Bey received a good education in Mersin, becoming a student of Müftü Emin Efendi at the Hamidiye Medresesi beside the Müftü Mosque. In 1891 he married Habibe Hanım, the granddaughter of Hacı Yusuf Ağa, and settled in Mersin. He had three children, all of whom predeceased him: Mediha, who married Y. Ziya Eraydın and died in 1970; Enver, who died in Paris in 1928 while studying there; and Fevzi, an agricultural engineer, who married while studying in Germany and died in 1953 (his wife was Fevziye Hanım). Hacı Bey lived in his house beside the Yoğurt Pazarı — now the site of the Yeni Karamürsel store — and made three further marriages; he wed his last wife, Nebahat Hanım, in 1964.

In 1908, Ömer Lütfi Bey was Mersin Belediye Başkanı — Mayor of Mersin.1 Through the lively years of the Second Constitutional Era he sustained the municipal services of a rapidly growing Mersin by means of credits secured from banks and merchants.

Ömer Lütfi Bey contributed one hundred gold liras toward the Hicaz Railway, then under construction, and Sultan Abdülhamid bestowed on him the title "Bey." From that point onward he was known as Hacı Bey.2 He served as a Mersin member of the Adana Vilayet General Council, as Belediye Başkanı, as Mutasarrıf and as Kaymakam, and in the National Struggle he served as President of the Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti. A wealthy and charitable man, Hacı Bey gave away much of the land he had inherited from his father for charitable purposes. Among other gifts, he donated the Yoğurt Pazarı to the Belediye for use as a market; he donated the five-dönüm plot for the Mersin Memleket Hastanesi (Devlet Hastanesi), whose construction began in 1907; and he had its iron garden gate built.3

Some of Hacı Bey's actions during the occupation of Mersin should be set out. In the first days of the occupation, at the instigation of Governor Anfre — who hoped to divide the populace, set its communities against one another, and string them along with promises so as to bind them to the French — communal mutual-aid associations were established. Hacı Bey was a member of the İslam Hayır Cemiyeti, founded by the Turks under the leadership of Müftü Abdullah Sıddık Efendi, and was charged with relations with the Governor. Following the Tece raid, the cemiyet played an important part in the funeral on 25 February 1919 in Mersin for the victims of the Yeniköy massacre. Closing their workplaces and hurrying in from the villages, the people of Mersin under occupation gathered in grief and pain — but also in feelings of resentment, hatred, and the desire for revenge that strengthened the ardour of the liberation struggle.4 Hacı Bey took part in pursuing the bandits responsible for the murders, and in the clash at Başnalar.

Governor Anfre wanted the French flag raised on the Hükümet building. He first allowed word of his intention to spread, in order to gauge the Turkish reaction, and the heads of the government offices reported the matter to the leaders of the Türk İslam Cemiyeti. While the Mutasarrıf Vekili was protesting to the Governor, the cemiyet's representative, Hacı Bey, spoke sharply: "The French," he said, "are guests in Mersin. If they have raised no objection to the absence of the Turkish flag on the Hükümet building, that is only to avoid disturbing public order — for otherwise the Turks would not hesitate to shed every last drop of their blood for their flag." With the additional intervention of the British Occupation Forces Command, the Governor abandoned his demand.5 (The Governor instead hung a large French flag from the window of his office — the Council Chamber, situated above the entrance — and Turkish officials began to enter and leave by the back door.)

A group from a band that had been robbing villages was captured. The bandit chief, Sait, declared in his statement that he and his men had been encouraged and armed to attack the Armenians by Hacı Bey, "one of the leading men of Mersin." Sait insisted that he knew Hacı Bey well; but when Hacı Bey was brought before him he could not identify him, and Şemseddin of Van, who had concocted the slander, was arrested.6

For the popular vote that the occupying powers proposed to hold to determine the future of Çukurova, Governor Anfre summoned to his office the representatives of the various communal aid societies. The other community delegates assented to his request that they vote for the French. Hacı Bey then took the floor and, speaking sharply and stamping his foot on the ground, declared that the majority in Mersin were Turks, and that in the villages there was not a single soul who was not a Turk. The Governor had him removed from the room.7

On 1 May 1920, in response to a summons from Emin Resa-Arslan, Commander of the Fedai Müfrezeler, a meeting was held at Çevlik Köyü, where the Mersin Müdafaa-i Hukuk Heyeti was constituted under the chairmanship of Hıdır oğlu Ali Efendi of Çavuşlu Köyü. After Hacı Bey joined, a fresh election was called. On 1 June 1920, during the twenty-day ceasefire, the village representatives gathered at the Kabaağaç locality between Emirler and Başnalar and elected a new committee under Hacı Bey's chairmanship. On 20 June the committee moved to Erçel.8

In the middle of 1920, Emin Resa-Arslan, Commander of the Fedai Müfrezeler, accused both Hıdır oğlu Ali Efendi (the Müdafaa-i Hukuk Mersin Heyeti's first president) and Hacı Bey (its president at that time) of supplying provisions to the enemy forces, and ordered their execution. The matter was reported to Kaymakam Şemsettin (Salur) Bey, the Adana Sağ Cenah Mıntıka Kumandanı, who was at Gözne, and on 14 July 1920 Emin Arslan was transferred to the Belen Teşkilatı. When Hacı Bey, as President of the Müdafaa-i Hukuk Heyeti, reported to the 41st Division Command that Emin Arslan had been forcibly taking mounts, pack-horses, vessels, food, drink, and cloth from villages along the way, Emin Arslan was arrested at Karaman, tried before the 41st Division Court Martial at Pozantı, and acquitted.9

By the resolution of the Pozantı Congress convened on 5 August 1920, the seat of the Mersin Sancağı (Kaymakamlık) was placed at Erçel, and Ömer Lütfi Bey — formerly one of Mersin's belediye başkanları — was appointed Kaymakam Vekili. Holding both posts at once, he travelled to the fronts to supply the needs of the mücahitler, and settled those who had fled Mersin in suitable places.10 On 22 October 1920, during the battle of Karadirlik, when the militia units were regrouping, the Mut company broke and fell back; it was largely thanks to Ömer Lütfi Bey's efforts that the company was returned to the front. On 1 December 1920, accompanied by his gendarmes, he took part in the Battle of Emirler.11

The seat of the Mersin Sancağı was later moved to Gözne; on 1 November 1921, Mutasarrıf Fahrettin Bey was transferred from Pozantı to the Mersin Kaymakamlığı. When the announcement came that on 1 December 1921 the government offices, then under French administration, would be handed over to the National Government's officials, on the morning of 30 November 1921 Mutasarrıf Fahrettin Bey, the heads of the offices, the Müdafaa-i Hukuk Heyeti under Ömer Lütfi Bey's chairmanship, and Müftü Abdullah Efendi set out from Gözne on horseback. Spending the night at Çavuşlu, the company rode the next morning through streets and squares filled with the populace and arrived before the Hükümet building. After the Müftü's prayer, Ömer Lütfi Bey entered the building accompanied by two gendarmes; he was met by the Governor, and raised the Turkish flag on the flagpole on the balcony.12 When Mustafa Kemal Atatürk visited Mersin after the liberation, on 17 March 1923, Hacı Bey, as President of the Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, was at the Gazi's side from the welcome at Yenice Station onward.13

After the liberation, Hacı Bey set up a farm at Tırmıl and devoted himself to agriculture. When Mustafa Kemal Atatürk visited Mersin in 1925, accompanied by his wife and staying eleven days as the city's guest, the Mersin Ziraat Odası held a luncheon in his honour in its orange grove on Sunday, 25 January. At that lunch, Hacı Bey, the Oda's president, advised the Gazi on the farm the latter wished to purchase.14 When his daughter Mediha married Yusuf Ziya (Eraydın) Bey of Çopurlu Köyü — the deputy for Mersin in the First Term of the Grand National Assembly — Hacı Bey went into business with his son-in-law. In 1926 they purchased from the Treasury, in the Mahmudiye Mahallesi, the cotton and ice factory (the former Kokonaki factory, founded in 1903) and the gin, press, and flour factory (the former Mıgırdıç-Zelviyan factory, founded in 1911); they ran both together. Mustafa Güleç bought the second factory in 1944.15

Ömer Lütfi Kutay died in Mersin on 25 October 1973.

Originally published in İçel Sanat Kulübü Bülteni, January 2002.

Notes

  1. Şinasi Develi, Dünden Bugüne Mersin, p. 114.
  2. Fikri Mutlu, "Ömer Lütfi Kutay'ı Kaybettik," Kuvayı Milliye, no. 159.
  3. Develi, op. cit., p. 121.
  4. Kurtuluş Savaşında İçel, p. 46.
  5. Ibid., p. 68.
  6. Ibid., p. 71.
  7. Ibid., p. 88.
  8. Ibid. [page number left blank in Artan's original].
  9. "İstiklal Savaşında Mersin'i Kurtarma Çabası," Kuvayı Milliye, nos. 55–135 (a series of 76 essays).
  10. Mutlu, op. cit., p. 12.
  11. Develi, op. cit., pp. 19, 106.
  12. Kuvayı Milliye, op. cit.
  13. "After the luncheon, the Gazi and his entourage visited the Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti. They were met at the door of the two-storey building on Pazarlar Caddesi (now Mücahitler Caddesi; later the Vali Konağı) by the Cemiyet's president, and went up to the President's room on the upper floor. The Gazi was conversing with the leading members of the Cemiyet when at one point he turned to Hacı Bey and asked, 'To whom does this building belong?' Hacı Bey replied that it belonged to a Greek. The Pasha, with some irritation, said:
    — My friends, all the way from the station to the Hükümet I asked who owned the buildings on either side of the road. You told me that they belonged to Armenians, Jews, and Greeks. While these men were putting up these buildings, what were you doing?
    The men in the room sat silent, looking down. Across from them, standing on his feet, Mezitlili Hafız Emin Hoca said in a loud voice:
    — My Pasha, we were doing our military service in the Yemen and the Balkans, standing watch.
    The Gazi's expression changed, and they moved on to other matters. (Fikri Mutlu, "Atatürk Mersin'de," Kuvayı Milliye, no. 128.) Atatürk, recounting this answer to his friends — an answer that gave voice to the common destiny of all the people of Anatolia — would later say: "This was one of the words to which I have not been able to find a reply in my life."
  14. Gündüz Artan, Atatürk Mersin'de, p. 31.
  15. Develi, op. cit., pp. 177, 179.

ii.A Note on the Dates

Two pairs of dates appear in connection with Hacı Bey's life. Gündüz Artan's 2002 article gives his lifespan as 1870 – 25 October 1973. The official e-Devlet civil-registration record — drawing on the T.C. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü database, the most authoritative Turkish state record of vital statistics — gives 1 July 1877 – 27 October 1973. The two records agree on the year of death (1973) but differ on the year of birth (1870 vs 1877) and the day of death (25 vs 27 October).

The seven-year birth-year gap is unusual but not without context. Late-Ottoman provincial nüfus registers often carried birth dates that descended from family memory rather than from a contemporaneous register, and ages reported decades later by elderly subjects sometimes drifted in either direction. The original 1870 figure may reflect what Hacı Bey himself recalled or what his family told Artan; the 1877 figure comes from the state's archived register. The underlying late-Ottoman entry may also have been kept in the Rumi (Mali) calendar, the solar fiscal calendar in use until 1925, which could account for some of the day-of-month uncertainty around the death date.

This page treats the e-Devlet record as the canonical authority — it is the official version, and is what any institutional or legal reference to Hacı Bey will use — while preserving Artan's published text verbatim in the Turkish section above. Both records are honored; neither is hidden.

iii.Sources and Further Reading

This is a living page. Family research is ongoing, and further documentation — including the photograph of Hacı Bey with Atatürk — will be added as it becomes available.

→

For the city Hacı Bey served, see the parent essay Mersin. For the broader National Struggle context in Cilicia, see the section on the French occupation of 1918–1922 within that essay. For the surrounding region's deeper history — Cilician kingdoms, Roman Tarsus, the Armenian and Crusader periods — see Regions.